अहिल्यानगर जिल्ह्यात जुलैचा दुसरा आठवडा सुरू झाला असतानाही सर्वदूर समाधानकारक पाऊस झालेला नाही. अपुऱ्या पावसामुळे खरीप हंगामातील मूग, बाजरी आणि उडीद या महत्त्वाच्या पिकांच्या पेरण्यांना अपेक्षित वेग मिळालेला नसून त्यांचे क्षेत्र अद्याप 25 टक्क्यांच्या आतच आहे. अकोले तालुक्यातील प्रमुख भात उत्पादक पट्ट्यातही लागवड अत्यल्प झाल्याने अनेक भातखाचरे रिकामी दिसत आहेत.
जिल्ह्यातील एकूण खरीप पेरणी 54 टक्क्यांपर्यंत पोहोचली असली, तरी पावसाने आणखी काही दिवस दडी मारल्यास आधीच पेरणी झालेल्या पिकांबरोबरच उर्वरित पेरण्यांवरही गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
सुरुवातीपासूनच पावसाचा असमान जोर
यंदाच्या पावसाळ्याच्या सुरुवातीपासून अहिल्यानगर जिल्ह्यात पावसाचे प्रमाण असमान राहिले आहे. काही भागांमध्ये केवळ जमिनीचा वरचा थर ओला होईल इतकाच पाऊस झाला, तर धरणांच्या पाणलोट क्षेत्रात आणि घाटमाथ्यावरील भागात तुलनेने चांगली पर्जन्यवृष्टी नोंदविण्यात आली.
गेल्या आठवड्यात अकोले तालुक्यातील घाटमाथा आणि धरणांच्या पाणलोट क्षेत्रात पावसाने हजेरी लावली. मात्र जिल्ह्याच्या उर्वरित भागात शेतीला आवश्यक असणारा दमदार आणि सातत्यपूर्ण पाऊस झालेला नाही. मागील दोन दिवसांपासून अनेक भागांत पावसाने पूर्णपणे उघडीप दिली असून उन्हाचा कडाकाही वाढला आहे.
पेरणी झालेल्या पिकांवर उन्हाचा ताण
पावसानंतर शेतकऱ्यांनी उपलब्ध ओलाव्याच्या भरवशावर अनेक ठिकाणी पेरण्या केल्या. मात्र आता जमिनीतील ओलावा झपाट्याने कमी होत असल्याने नुकतीच उगवलेली पिके सुकण्याची भीती निर्माण झाली आहे. हलक्या आणि मध्यम प्रतीच्या जमिनीतील रोपे पिवळी पडण्यास सुरुवात झाल्याचे काही भागांमध्ये दिसून येत आहे.
पुढील काही दिवसांत पाऊस न झाल्यास दुबार पेरणीचे संकट निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे बियाणे, खते आणि मशागतीवर आधीच खर्च केलेल्या शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे.
बाजरीची पेरणी अवघ्या 13 टक्क्यांवर
अहिल्यानगर जिल्ह्यात सोयाबीननंतर बाजरी हे मोठ्या क्षेत्रावर घेतले जाणारे महत्त्वाचे खरीप पीक आहे. मात्र यंदा बाजरीची पेरणी केवळ 19 हजार 433 हेक्टर क्षेत्रावर झाली असून तिचे प्रमाण सरासरीच्या अवघ्या 13 टक्के आहे.
बाजरीच्या पेरणीसाठी पुरेशा ओलाव्याची गरज असते. दमदार पाऊस नसल्याने अनेक शेतकऱ्यांनी पेरणी पुढे ढकलली आहे. विलंब वाढल्यास बाजरीच्या अपेक्षित उत्पादनावरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
मूग आणि उडीद पेरणीही संथ
कमी कालावधीत येणाऱ्या मूग पिकाची आतापर्यंत 9 हजार 826 हेक्टर क्षेत्रावर पेरणी झाली आहे. ही पेरणी सरासरीच्या सुमारे 20.9 टक्के आहे. मूग पेरणीचा योग्य कालावधी निघून जात असल्याने शेतकऱ्यांना पुढील पीक नियोजनात बदल करावा लागू शकतो.
उडीदाची पेरणी 1 हजार 629 हेक्टर क्षेत्रावर झाली असून हे प्रमाण जवळपास 22 टक्के आहे. पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे कडधान्य पिकांच्या पेरण्या रखडल्याने खरीप हंगामातील उत्पादनावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
अकोलेतील भातखाचरे अजूनही रिकामी
अकोले तालुका हा जिल्ह्यातील प्रमुख भात उत्पादक भाग म्हणून ओळखला जातो. तालुक्यातील डोंगराळ आणि घाटमाथ्याच्या परिसरात दरवर्षी मोठ्या प्रमाणावर भात लागवड केली जाते. मात्र यंदा आतापर्यंत केवळ 1 हजार 320 हेक्टर क्षेत्रावर भात लागवड झाली असून हे प्रमाण अवघे आठ टक्के आहे.
भात रोपांच्या पुनर्लागवडीसाठी शेतात पुरेसे पाणी साचणे आवश्यक असते. सातत्यपूर्ण पाऊस नसल्याने अनेक ठिकाणी रोपवाटिका तयार असल्या तरी मुख्य खाचरांमध्ये लागवड सुरू करता आलेली नाही. त्यामुळे डोंगराळ भागातील अनेक भातखाचरे रिकामी पडली आहेत.
मका, तूर आणि कपाशीच्या पेरणीला तुलनेने वेग
पावसाचे प्रमाण कमी असतानाही काही पिकांच्या पेरण्यांनी तुलनेने चांगली प्रगती केली आहे. जिल्ह्यात मक्याची सुमारे 44 हजार 970 हेक्टर क्षेत्रावर पेरणी झाली असून हे प्रमाण जवळपास 74 टक्के आहे.
तुरीची पेरणी 47 हजार 612 हेक्टर क्षेत्रावर झाली आहे. तुरीचे पेरणी क्षेत्र सरासरीच्या 131.29 टक्क्यांपर्यंत पोहोचल्याने शेतकऱ्यांचा यंदा तूर पिकाकडे वाढलेला कल दिसून येत आहे.
कपाशीची पेरणी 1 लाख 5 हजार 564 हेक्टर क्षेत्रावर पूर्ण झाली असून तिची टक्केवारी 86 टक्के आहे. सोयाबीनची लागवड 56 हजार 350 हेक्टर क्षेत्रावर झाली असून हे प्रमाण 66 टक्के नोंदविण्यात आले आहे.
एकूण खरीप पेरणी 3.11 लाख हेक्टरवर
अहिल्यानगर जिल्ह्यात खरीप हंगामासाठी निश्चित करण्यात आलेल्या सरासरी क्षेत्रापैकी आतापर्यंत 3 लाख 11 हजार 239 हेक्टर क्षेत्रावर विविध पिकांची पेरणी झाली आहे. एकूण पेरणीची टक्केवारी 54 टक्क्यांवर पोहोचली आहे.
पेरणीचे एकूण प्रमाण निम्म्यापेक्षा अधिक असले, तरी तालुका आणि पिकनिहाय आकडेवारीमध्ये मोठी तफावत दिसत आहे. काही भागांमध्ये कपाशी, मका आणि तुरीची पेरणी वेगाने झाली आहे, तर बाजरी, मूग, उडीद, भात आणि इतर पिकांच्या पेरण्या मागे पडल्या आहेत.
पावसाचा मोठा खंड पडल्यास दुबार पेरणीचे संकट
हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार जिल्ह्यात पुढील काही दिवस पावसाचे प्रमाण कमी राहण्याची शक्यता वर्तविण्यात येत आहे. दहा ते पंधरा दिवसांचा मोठा खंड पडल्यास खरीप हंगामातील उगवलेल्या पिकांच्या वाढीवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.
पेरणीनंतर पुरेसा पाऊस न मिळाल्यास बियाण्याची उगवण कमी होणे, रोपे सुकणे आणि जमिनीतील ओलावा संपणे यासारख्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांना दुबार पेरणी करावी लागू शकते.
पिकनिहाय पेरणीची स्थिती
जिल्ह्यात भाताची 1 हजार 320 हेक्टर क्षेत्रावर म्हणजे आठ टक्के लागवड झाली आहे. ज्वारीची पेरणी 59 हेक्टर क्षेत्रावर झाली असून तिचे प्रमाण 10.4 टक्के आहे. बाजरीची पेरणी 19 हजार 433 हेक्टर क्षेत्रावर झाली असून ती 13 टक्क्यांवर आहे.
नाचणीची लागवड 26.27 हेक्टर क्षेत्रावर झाली असून तिचे प्रमाण 10.4 टक्के आहे. मक्याची पेरणी सुमारे 45 हजार हेक्टर क्षेत्रावर म्हणजे 74 टक्के, तर तुरीची पेरणी 47 हजार 612 हेक्टर क्षेत्रावर म्हणजे 131.29 टक्के झाली आहे.
मुगाची पेरणी 9 हजार 826 हेक्टर क्षेत्रावर झाली असून तिचे प्रमाण 20.9 टक्के आहे. उडीदाची पेरणी 1 हजार 629 हेक्टर क्षेत्रावर म्हणजे सुमारे 22 टक्के झाली आहे.
तिळाची पेरणी 27 हेक्टर क्षेत्रावर म्हणजे 19.3 टक्के, तर कारळ्याची पेरणी 52.1 हेक्टर क्षेत्रावर म्हणजे 15.6 टक्के आहे. सोयाबीनची पेरणी 56 हजार 350 हेक्टर क्षेत्रावर म्हणजे 66 टक्के, तर कपाशीची पेरणी 1 लाख 5 हजार 564 हेक्टर क्षेत्रावर म्हणजे 86 टक्के झाली आहे.
