अहिल्यानगर जिल्ह्यातील काही गावांमध्ये गेल्या काही दिवसांत मोठ्या प्रमाणावर गायींचा मृत्यू झाल्याची घटना समोर आली असून या प्रकरणामागील कारण अखेर पशुवैद्यकीय तपासणीत स्पष्ट झाले आहे. दूध उत्पादन वाढवण्याच्या उद्देशाने पशुखाद्यात प्रथिनांचे प्रमाण जास्त दिल्यामुळे ‘अल्कलोसिस’ या विषबाधेसारख्या आजाराने 31 गायींचा मृत्यू झाल्याचे प्रयोगशाळेतील तपासणीत आढळून आले आहे. पशुसंवर्धन विभागाचे सहाय्यक आयुक्त डॉ. उमेश पाटील यांनी याबाबत माहिती दिली आहे. या घटनेमुळे परिसरातील शेतकरी आणि पशुपालकांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे.
हिवरेबाजार आणि पारनेर परिसरात सलग मृत्यू
अहिल्यानगर तालुक्यातील आदर्शगाव हिवरेबाजार तसेच त्याला लागून असलेल्या टाकळी खातगाव परिसरात आणि पारनेर तालुक्यातील दैठणे गुंजाळ या भागात काही दिवसांतच सलग गायींचे मृत्यू होऊ लागले. अचानक आणि अज्ञात कारणाने गायी दगावू लागल्याने पशुपालकांमध्ये मोठी भीती निर्माण झाली होती. या घटनेमुळे अनेक शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान झाले. या प्रकरणाची सखोल चौकशी करण्याची मागणी आमदार काशिनाथ दाते तसेच आदर्शगाव योजनेचे राज्य कार्याध्यक्ष पोपटराव पवार यांनी केली होती.
जिल्हा पातळीवरील तपासणीत कारण स्पष्ट झाले नाही
गायींच्या मृत्यूमागील कारण शोधण्यासाठी जिल्हा पशुवैद्यकीय विभागाने प्राथमिक तपासणी केली. मात्र सुरुवातीच्या तपासणीत गायी दगावण्यामागील ठोस कारण समोर आले नाही. त्यामुळे मृत गायींचे नमुने प्रयोगशाळेकडे तपासणीसाठी पाठवण्यात आले. त्या तपासणीतही सुरुवातीला नेमके कारण स्पष्ट झाले नाही. त्यामुळे अधिक सखोल तपासणीसाठी राज्य पातळीवरील तज्ज्ञांची मदत घेण्यात आली.
राज्यस्तरीय तज्ज्ञांकडून नमुन्यांची तपासणी
या प्रकरणाचा तपास पुढे नेण्यासाठी क्रांतिसिंह नानासाहेब पाटील पशुवैद्यकीय महाविद्यालयातील तज्ज्ञ तसेच पशुरोग अन्वेषण प्रयोगशाळेच्या पथकांनी नमुन्यांची सविस्तर तपासणी केली. या तपासणीत गायींना दिल्या जाणाऱ्या पशुखाद्यात प्रथिनांचे प्रमाण गरजेपेक्षा जास्त असल्याचे स्पष्ट झाले. दूध उत्पादन वाढवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या या पशुखाद्यामुळे गायींना ‘अल्कलोसिस’ हा आजार झाला असल्याचे निदान करण्यात आले.
प्रथिनांचे प्रमाण मर्यादेपेक्षा जास्त
पशुसंवर्धन विभागाच्या माहितीनुसार संकरित गायींसाठी पशुखाद्यात साधारणपणे 16 ते 20 टक्क्यांपर्यंत प्रथिनांचे प्रमाण आवश्यक असते. मात्र या प्रकरणात वापरल्या गेलेल्या पशुखाद्यामध्ये 24 टक्क्यांपेक्षा अधिक प्रथिने असल्याचे तपासणीत आढळले. याशिवाय गायींना संतुलित आहार देताना आवश्यक असलेला कोरडा चारा देखील दिला जात नसल्याचे समोर आले. या दोन्ही गोष्टींचा एकत्रित परिणाम होऊन गायींना ‘अल्कलोसिस’ हा विषबाधेसारखा आजार झाला आणि त्यातून गायींचा मृत्यू झाल्याचे प्रयोगशाळेच्या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. दगावलेल्या 31 गायींपैकी 30 गायी संकरित जातीच्या असल्याचेही स्पष्ट झाले आहे.
गायींच्या आहाराबाबत पशुपालकांना सूचना
पशुसंवर्धन विभागाने या घटनेनंतर पशुपालकांना गायींच्या आहाराबाबत विशेष काळजी घेण्याचे आवाहन केले आहे. गायींना संतुलित आहार देणे अत्यंत आवश्यक असून त्यामध्ये कोरड्या चाऱ्याचा समावेश असणे गरजेचे असल्याचे सांगण्यात आले आहे. मुरघास देताना त्यावर बुरशी नसावी याची देखील दक्षता घेण्यास सांगितले आहे. पशुपालकांनी पशुखाद्याचा वापर करताना त्यातील घटकांचे प्रमाण तपासणे आणि पशुवैद्यकीय सल्ल्यानुसारच आहार देणे आवश्यक असल्याचेही विभागाकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे.
पशुखाद्यात युरियाच्या वापराबाबत चर्चाही
माहितीनुसार काही ठिकाणी पशुखाद्यात प्रथिनांचे प्रमाण वाढवण्यासाठी युरियाचा वापर केला जातो. या पद्धतीमुळे पशुखाद्यातील प्रथिनांची पातळी वाढते. मात्र तज्ज्ञांच्या मते अशा प्रकारचा वापर अति प्रमाणात झाल्यास ‘अल्कलोसिस’सारख्या आजारांचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे पशुखाद्य तयार करताना त्यातील घटकांचे प्रमाण संतुलित ठेवणे आवश्यक असल्याचे पशुवैद्यकीय तज्ज्ञांकडून सांगितले जात आहे.
