पश्चिम आशियामध्ये सुरू असलेल्या इराण-इस्रायल तणावामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात मोठी अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. कच्च्या तेलासोबतच नैसर्गिक वायूच्या पुरवठ्यावरही या परिस्थितीचा परिणाम होत आहे. अशा पार्श्वभूमीवर भारतातील सामान्य नागरिकांसाठी एक दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. अदानी टोटल गॅस लिमिटेड (ATGL) ने सध्या तरी CNG आणि घरगुती पाइप गॅस (PNG) यांच्या किमती वाढवण्याचा निर्णय घेतलेला नाही. त्यामुळे वाहनधारक आणि घरगुती ग्राहकांना वाढत्या आंतरराष्ट्रीय संकटाचा थेट आर्थिक फटका बसणार नाही.
कंपनीच्या अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ATGL च्या एकूण गॅस पुरवठ्यापैकी जवळपास ७० टक्के गॅस देशांतर्गत स्त्रोतांमधून मिळतो. हा गॅस प्रामुख्याने CNG वाहनांसाठी आणि घरगुती स्वयंपाकघरांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या PNG साठी पुरवला जातो. त्यामुळे या दोन महत्त्वाच्या विभागांमध्ये दरवाढ टाळण्यात कंपनीला यश आले आहे. परिणामी, रोजच्या वापरातील इंधन खर्च वाढण्याची शक्यता सध्या तरी टळली आहे.
औद्योगिक आणि व्यावसायिक क्षेत्रावर परिणाम
अदानी टोटल गॅस हा अदानी समूह आणि फ्रान्समधील ऊर्जा क्षेत्रातील मोठी कंपनी टोटलएनर्जीज यांचा संयुक्त उपक्रम आहे. कंपनीच्या गॅस पुरवठ्यापैकी उर्वरित सुमारे ३० टक्के भाग आयात केलेल्या एलएनजीवर अवलंबून आहे. हा गॅस मुख्यत्वे औद्योगिक आणि व्यावसायिक ग्राहकांना पुरवला जातो.
सध्या पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षामुळे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या ऊर्जा वाहतुकीवर दबाव निर्माण झाला आहे. या परिस्थितीमुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातून एलएनजी खरेदी करणे अधिक महाग झाले आहे. परिणामी, आयात केलेल्या गॅसवर आधारित पुरवठ्यात काही प्रमाणात कपात करण्याचा निर्णय कंपनीने घेतला आहे. औद्योगिक आणि व्यावसायिक ग्राहकांना त्यांच्या करारातील गॅस वापरात सुमारे ४० टक्क्यांपर्यंत मर्यादा ठेवण्यास सांगण्यात आले आहे.
मर्यादेपेक्षा जास्त वापरावर मोठी दरवाढ
कंपनीने औद्योगिक वापरासाठी एक स्पष्ट मर्यादा निश्चित केली आहे. ठरवलेल्या ४० टक्क्यांपेक्षा जास्त गॅस वापर करणाऱ्या उद्योगांना अधिक दर आकारले जाणार आहेत. याआधी प्रति मानक घनमीटर (SCM) सुमारे ₹४० असलेला दर आता वाढून जवळपास ₹११९ प्रति SCM करण्यात आला आहे. म्हणजेच मर्यादेपेक्षा जास्त वापरावर जवळजवळ तिप्पट दर लागू होणार आहेत.
तथापि, कंपन्यांना त्यांच्या विद्यमान करारानुसार बिलिंग सुरू राहील. त्यामुळे गरज भासल्यास उद्योगांना पर्यायी इंधन स्त्रोतांकडे वळण्याची लवचिकता देखील मिळणार आहे. या निर्णयामुळे उद्योगांना खर्च नियंत्रणात ठेवण्याचा आणि उत्पादन व्यवस्थापनाचा पर्याय उपलब्ध होईल.
जागतिक बाजारातील वाढलेल्या किमतींचा दबाव
एलएनजीच्या जागतिक किमतींमध्ये मोठी वाढ झाल्यामुळे कंपन्यांवर आर्थिक ताण वाढला आहे. सध्या स्पॉट मार्केटमध्ये एलएनजीची किंमत प्रति MMBTU सुमारे २४ ते २५ डॉलरपर्यंत पोहोचली आहे. काही काळापूर्वी ही किंमत जवळपास १० डॉलर प्रति MMBTU होती. या मोठ्या वाढीमुळे आयात केलेल्या गॅसचा खर्च प्रचंड वाढला आहे.
याच कारणामुळे ATGL ला आयात गॅसवर आधारित पुरवठ्यात मर्यादा आणावी लागली आहे. ठरवलेल्या वापर मर्यादेपेक्षा जास्त गॅस वापरल्यासच दर वाढवण्याची पद्धत कंपनीने अवलंबली आहे. यामुळे सामान्य ग्राहकांचे संरक्षण करताना औद्योगिक वापरावर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.
सामान्य ग्राहकांसाठी मोठा दिलासा
सध्याच्या जागतिक अस्थिरतेच्या काळात इंधन दर वाढण्याची भीती सर्वसामान्यांमध्ये होती. मात्र CNG आणि PNG दर स्थिर ठेवण्याचा निर्णय घेतल्यामुळे वाहनधारक आणि घरगुती ग्राहकांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. पुढील काळात आंतरराष्ट्रीय परिस्थिती कशी बदलते यावर ऊर्जा बाजाराचे चित्र अवलंबून राहणार असले तरी, सध्या तरी सामान्य ग्राहकांच्या खिशावर अतिरिक्त भार पडलेला नाही.
