अलीकडे अनेकांना असा मेसेज मिळत आहे की, “तुम्ही आधार अपडेट केला नाही तर SBI चे YONO अॅप बंद केले जाईल.” या मेसेजमुळे ग्राहकांमध्ये घबराट निर्माण होत आहे. मात्र हा दावा पूर्णपणे खोटा आहे. Press Information Bureau (PIB) च्या फॅक्ट चेक विभागाने स्पष्ट केलं आहे की असा कोणताही अधिकृत निर्णय घेतलेला नाही. हा मेसेज केवळ सायबर गुन्हेगारांनी रचलेला जाळा आहे.
State Bank of India (SBI) चे मोठ्या प्रमाणावर ग्राहक असल्याने आणि त्यांचं SBI YONO अॅप लोकप्रिय असल्याने फसवणूक करणाऱ्यांनी याच नावाचा गैरवापर सुरू केला आहे. आधार अपडेटच्या बहाण्याने लोकांना बनावट लिंक किंवा APK फाइल पाठवली जाते आणि त्यातूनच संपूर्ण फसवणूक घडते.
एपीके फाइल म्हणजे काय आणि ती धोकादायक कशी?
APK (Android Package Kit) ही अँड्रॉइड अॅप्सची इंस्टॉलेशन फाइल असते. अधिकृत अॅप्स आपण सामान्यतः Google Play Store वरून डाउनलोड करतो. पण सायबर गुन्हेगार बनावट APK फाइल थेट मेसेज, ईमेल किंवा सोशल मीडियाद्वारे पाठवतात.
एकदा ही फाइल फोनमध्ये इन्स्टॉल झाली की, गुन्हेगारांना तुमच्या मोबाईलवर दूरस्थ नियंत्रण (remote access) मिळू शकते. त्यानंतर ते तुमचे बँकिंग अॅप्स, OTP, पासवर्ड, फोटो, संपर्क क्रमांक यांसारखी संवेदनशील माहिती चोरू शकतात. काही प्रकरणांत काही मिनिटांतच बँक खात्यातील रक्कम साफ केली जाते.
YONO अॅपच्या नावाने फसवणूक कशी घडते?
या प्रकारात ग्राहकाला असा मेसेज येतो की “आधार अपडेट करा, अन्यथा तुमचे YONO खाते बंद होईल.” मेसेजमध्ये दिलेल्या लिंकवर क्लिक केल्यास बनावट वेबसाइट उघडते किंवा थेट APK डाउनलोड करण्यास सांगितले जाते.
फाइल इन्स्टॉल केल्यानंतर अॅप विविध परवानग्या (permissions) मागते—जसे की SMS वाचन, कॉल ऍक्सेस, स्क्रीन रेकॉर्डिंग इत्यादी. वापरकर्ता नकळत त्या परवानग्या देतो आणि त्याच क्षणी सायबर गुन्हेगारांना फोनमधील माहितीवर प्रवेश मिळतो. त्यामुळे फक्त आधारच नव्हे तर संपूर्ण आर्थिक व्यवहार धोक्यात येतात.
PIB ने दिलेला स्पष्ट इशारा
Press Information Bureau ने सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म X वर पोस्ट करत सांगितले की, SBI कधीही ग्राहकांना अशा प्रकारे APK फाइल डाउनलोड करण्यास सांगत नाही. बँका नेहमी अधिकृत अॅप स्टोअर किंवा त्यांच्या संकेतस्थळाद्वारेच सेवा देतात.
तसेच, आधार क्रमांक, OTP, CVV किंवा नेटबँकिंग तपशील कोणाशीही शेअर करू नयेत, असा स्पष्ट सल्ला देण्यात आला आहे. संशयास्पद मेसेज मिळाल्यास तो लगेच report.phishing@sbi.co.in या अधिकृत ईमेलवर पाठवून तक्रार करावी.
स्वतःला सुरक्षित ठेवण्यासाठी महत्त्वाच्या खबरदारी
सायबर फसवणूक टाळण्यासाठी काही सोप्या पण प्रभावी सवयी अंगीकारणे अत्यंत गरजेचे आहे.
पहिले म्हणजे, कोणतेही अॅप फक्त Google Play Store वरूनच डाउनलोड करा. इतर कोणत्याही स्रोतावरून आलेल्या APK फाइल्स टाळा.
दुसरे, मोबाईल सेटिंग्जमधील “Unknown Sources” किंवा “Install unknown apps” हा पर्याय बंद ठेवा. हा पर्याय बंद असेल तर बाहेरील फाइल्स आपोआप इन्स्टॉल होणार नाहीत.
तिसरे, घाईघाईने पैसे भरण्याची किंवा कोड देण्याची मागणी झाल्यास तत्काळ थांबा. अधिकृत ग्राहक सेवा क्रमांकावर संपर्क साधून खात्री करा.
चौथे, अज्ञात क्रमांकावरून आलेले संशयास्पद मेसेज किंवा लिंक त्वरित डिलीट करा. कोणतीही शंका असल्यास बँकेच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून माहिती पडताळा.
