एआय तंत्रज्ञानाने आपल्या दैनंदिन आयुष्यात मोठी क्रांती घडवली आहे. फोटो एडिटिंग, व्हिडिओ निर्मिती, चॅटबॉट्स किंवा एआय-आधारित आर्ट—अशा विविध सुविधा देणारी अॅप्स झपाट्याने लोकप्रिय होत आहेत. परंतु या सोयीसोबतच गोपनीयतेचा गंभीर प्रश्नही समोर आला आहे. अलीकडील सायबरसुरक्षा अहवालानुसार, एका एआय फोटो-व्हिडिओ एडिटिंग अॅपमधून लाखो वापरकर्त्यांचा संवेदनशील डेटा उघडकीस आला. या घटनेने डिजिटल सुरक्षिततेबाबत मोठी चिंता निर्माण केली आहे.
डेटा लीकचे धक्कादायक तपशील
तपासात उघड झाले की संबंधित अॅपने १५ लाखांहून अधिक वापरकर्त्यांचे फोटो, सुमारे ३.८५ लाख व्हिडिओ आणि एआयद्वारे तयार केलेल्या लाखो फाइल्स कोणतीही सुरक्षितता न ठेवता ऑनलाइन स्टोरेजमध्ये साठवून ठेवल्या होत्या. हा एकूण डेटा सुमारे ८.२७ टेराबाइट (८,२७० जीबी) इतका होता. सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे हे स्टोरेज पासवर्ड किंवा एन्क्रिप्शनशिवाय खुले होते, ज्यामुळे कोणालाही त्या फाइल्समध्ये प्रवेश मिळू शकत होता. याचा अर्थ, वापरकर्त्यांनी एडिटिंगसाठी अपलोड केलेले वैयक्तिक फोटो आणि व्हिडिओ पूर्णपणे असुरक्षित होते.
केवायसी माहितीही धोक्यात
ही समस्या केवळ फोटो आणि व्हिडिओपुरती मर्यादित नव्हती. अहवालात असेही नमूद करण्यात आले की दुसऱ्या एका अॅपमध्ये काही वापरकर्त्यांची केवायसी माहिती असुरक्षित अवस्थेत सापडली. यात ओळखपत्रांचे तपशील, पत्ते, मोबाईल क्रमांक आणि इतर वैयक्तिक माहितीचा समावेश होता. अशा प्रकारचा डेटा लीक आर्थिक फसवणूक, ओळख चोरी आणि सायबर गुन्ह्यांसाठी कारणीभूत ठरू शकतो.
धोकादायक अॅप कोणते होते?
‘व्हिडिओ एआय आर्ट जनरेटर अँड मेकर’ नावाचे हे अॅप अँड्रॉइड वापरकर्त्यांसाठी एआय-आधारित फोटो व व्हिडिओ एडिटिंग सुविधा देत होते. परंतु सुरक्षेतील मोठ्या त्रुटींमुळे या अॅपने लाखो वापरकर्त्यांचा डेटा उघडपणे साठवला. अहवालानंतर हे अॅप गुगल प्ले स्टोअरवरून हटवण्यात आले किंवा शोधांमध्ये दिसेनासे झाले. मात्र तोपर्यंत मोठ्या संख्येने लोकांनी ते डाउनलोड केले होते.
विश्वासाचा प्रश्न आणि डिजिटल जबाबदारी
ही घटना वापरकर्त्यांसाठी एक मोठा इशारा आहे. एआय अॅप्सवर विश्वास ठेवताना त्यांची सुरक्षा व्यवस्था तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. अनेक वेळा आकर्षक फीचर्स आणि मोफत सेवा वापरकर्त्यांना आकर्षित करतात, परंतु त्या बदल्यात त्यांची वैयक्तिक माहिती धोक्यात येऊ शकते. डिजिटल युगात गोपनीयता ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे.
हे धोके टाळण्यासाठी काय करावे?
सर्वप्रथम, केवळ विश्वासार्ह आणि सत्यापित अॅप्सच डाउनलोड करा. अॅप इन्स्टॉल करण्यापूर्वी डेव्हलपरची माहिती, रेटिंग्स आणि वापरकर्त्यांची पुनरावलोकने तपासणे आवश्यक आहे. दुसरे म्हणजे, अॅप कोणत्या परवानग्या मागत आहे हे बारकाईने पहा. जर एखादे अॅप अनावश्यक परवानग्या मागत असेल, तर ते टाळावे. तिसरे म्हणजे, आपल्या स्मार्टफोनमध्ये उपलब्ध असलेली सुरक्षा वैशिष्ट्ये सक्रिय ठेवा, जसे की प्ले प्रोटेक्ट. हे फीचर संशयास्पद अॅप्स ओळखण्यास मदत करते. तसेच, एखादे अॅप संशयास्पद वर्तन करत असल्यास ते त्वरित हटवणे हा सर्वात सुरक्षित पर्याय आहे.
