अहिल्यानगर शहरात दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर पाणीटंचाईचे संकट अधिक गंभीर होऊ नये, यासाठी महापालिका प्रशासनाने पाणीबचतीच्या उपाययोजनांना वेग दिला आहे. शहरातील विविध भागांत जलवाहिन्यांमधून होणारी गळती, घरगुती नळांमधून वाया जाणारे पाणी आणि व्यावसायिक कारणांसाठी पिण्याच्या पाण्याचा होणारा वापर रोखण्यासाठी विशेष मोहीम सुरू करण्यात आली आहे. यासाठी महापालिकेच्या पाणीपुरवठा विभागाची स्वतंत्र पथके तैनात करण्यात आली असून, पाण्याचा अपव्यय करणाऱ्यांवर दंडात्मक कारवाई करण्याचे निर्देश महापालिका आयुक्त यशवंत डांगे यांनी दिले आहेत.
विशेष म्हणजे, शहरातील वाहन धुण्याची केंद्रे तसेच खासगी आणि व्यावसायिक बांधकामांसाठी महापालिकेच्या पिण्याच्या पाण्याचा वापर करण्यावर बंदी घालण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. याशिवाय नळांना तोट्या नसल्यामुळे पाणी वाया घालवणाऱ्या नागरिकांवरही प्रशासनाची नजर असणार आहे. राज्य शासनाने दुष्काळी परिस्थिती लक्षात घेऊन शहरांमध्ये १० टक्के पाणीकपात करण्याचा निर्णय घेतल्याने अहिल्यानगर महापालिकेने पाणी वितरण व्यवस्थेतील त्रुटी दूर करण्याला प्राधान्य दिले आहे.
दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर महापालिकेचा कठोर निर्णय
राज्यात निर्माण झालेल्या दुष्काळी परिस्थितीचा परिणाम शहरी पाणीपुरवठा व्यवस्थेवरही होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन राज्य शासनाने पाण्याच्या वापरावर नियंत्रण आणण्याचे धोरण स्वीकारले आहे. त्यानुसार शहरांमध्ये १० टक्के पाणीकपात करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
या पार्श्वभूमीवर अहिल्यानगर शहराला उपलब्ध होणाऱ्या पाण्याचे योग्य नियोजन करणे आवश्यक बनले आहे. नागरिकांना पिण्यासाठी आणि दैनंदिन गरजांसाठी पुरेसे पाणी उपलब्ध व्हावे, यासाठी महापालिकेने वितरण व्यवस्थेतील पाण्याची नासाडी रोखण्यावर भर दिला आहे.
विशेषतः मुख्य जलवाहिन्यांमधील गळती, अनधिकृत नळजोडण्या आणि गरज नसताना सुरू ठेवण्यात येणारे नळ यामुळे मोठ्या प्रमाणात पाणी वाया जात असल्याचे प्रशासनाच्या निदर्शनास आले आहे. त्यामुळे पाणीगळतीच्या समस्येवर तातडीने उपाययोजना करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
मुळा धरणातून शहराला पाणीपुरवठा; वितरण व्यवस्थेतील गळतीची समस्या
अहिल्यानगर शहराच्या पाणीपुरवठ्यासाठी मुळा धरण हा प्रमुख जलस्रोत आहे. धरणातून उपलब्ध होणारे पाणी वसंत टेकडी येथील जलकुंभापर्यंत आणले जाते. त्यानंतर मुख्य जलवाहिन्या आणि शहरातील विविध भागांमध्ये विस्तारलेल्या वितरण वाहिन्यांद्वारे नागरिकांच्या घरांपर्यंत पाणी पोहोचविले जाते.
मात्र, या संपूर्ण यंत्रणेत अनेक ठिकाणी पाण्याची गळती होत असल्याचे समोर आले आहे. मुख्य जलवाहिन्या, वितरण वाहिन्या, पाण्याचा प्रवाह नियंत्रित करणारे व्हॉल्व्ह आणि एअर व्हॉल्व्ह या ठिकाणी गळतीची समस्या आढळून आली आहे.
जलवाहिन्यांमधून पाणी गळत असल्यास धरणातून आणलेल्या पाण्याचा काही भाग नागरिकांपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच वाया जातो. पाणीटंचाईच्या काळात ही बाब अधिक गंभीर ठरू शकते. त्यामुळे शहरातील पाणी वितरण व्यवस्थेची तपासणी करून गळतीची ठिकाणे शोधण्याचे काम हाती घेण्यात आले आहे.
पाणीगळती शोधण्यासाठी विशेष पथके मैदानात
महापालिकेच्या पाणीपुरवठा विभागाने शहरातील जलवाहिन्यांची तपासणी करण्यासाठी विशेष पथके कार्यरत केली आहेत. या पथकांमार्फत पाणीपुरवठा व्यवस्थेतील गळतीची ठिकाणे शोधून त्यांची तातडीने दुरुस्ती करण्यात येणार आहे.
मुख्य जलवाहिन्या आणि अंतर्गत वितरण व्यवस्थेतील दोष शोधण्याबरोबरच व्हॉल्व्ह आणि एअर व्हॉल्व्हचीही पाहणी केली जाणार आहे. ज्या ठिकाणी पाण्याची गळती आढळेल, तेथे आवश्यक दुरुस्ती करण्याच्या सूचना संबंधित कर्मचाऱ्यांना देण्यात आल्या आहेत.
गळतीची समस्या वेळीच दूर केल्यास पाण्याचा अपव्यय कमी होण्यास मदत होणार आहे. तसेच उपलब्ध पाण्याचा अधिक प्रभावीपणे वापर करता येणार असल्याने पाणीपुरवठा विभागाला या कामात विशेष दक्षता घेण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
वाहनांच्या वॉशिंग सेंटरमध्ये पिण्याच्या पाण्याच्या वापरावर निर्बंध
शहरातील वाहन धुण्याच्या केंद्रांमध्ये पाण्याचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. काही ठिकाणी या कामांसाठी महापालिकेकडून पुरविण्यात येणाऱ्या पिण्याच्या पाण्याचा वापर होत असल्याची बाब प्रशासनाच्या निदर्शनास आली आहे.
दुष्काळी परिस्थितीत नागरिकांच्या पिण्याच्या पाण्याचा वापर अशा व्यावसायिक कारणांसाठी होऊ नये, यासाठी वाहनांच्या वॉशिंग सेंटरमध्ये महापालिकेच्या पिण्याच्या पाण्याचा वापर करण्यास बंदी घालण्याचे नियोजन आहे.
यासंदर्भातील पुढील निर्णय महापालिकेच्या बैठकीनंतर निश्चित होणार आहेत. पिण्याच्या पाण्याचा अनावश्यक व्यावसायिक वापर रोखून घरगुती गरजांसाठी उपलब्ध असलेल्या पाण्याचे संरक्षण करण्याचा प्रशासनाचा उद्देश आहे.
खासगी आणि व्यावसायिक बांधकामांसाठीही पिण्याचे पाणी वापरण्यास बंदी
वाहनांच्या वॉशिंग सेंटरबरोबरच शहरातील खासगी आणि व्यावसायिक बांधकामांमध्ये होणाऱ्या पाण्याच्या वापरावरही प्रशासन नियंत्रण आणणार आहे.
बांधकामाच्या विविध टप्प्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात पाण्याची आवश्यकता असते. मात्र, यासाठी महापालिकेच्या पिण्याच्या पाण्याचा वापर झाल्यास नागरिकांच्या दैनंदिन गरजांसाठी उपलब्ध असलेल्या पाण्यावर अतिरिक्त ताण निर्माण होऊ शकतो.
ही बाब लक्षात घेऊन खासगी आणि व्यावसायिक बांधकामांसाठी पिण्याच्या पाण्याचा वापर प्रतिबंधित करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. या निर्बंधांच्या अंमलबजावणीबाबत पुढील निर्णय स्थानिक पातळीवरील चर्चेनंतर घेण्यात येणार आहेत.
घरातील नळांना तोट्या नसतील तर दंडात्मक कारवाई
शहरातील अनेक घरगुती नळजोडण्यांना तोट्या नसल्याने पाण्याचा मोठ्या प्रमाणात अपव्यय होत असल्याचे महापालिकेच्या लक्षात आले आहे. पाणीपुरवठा सुरू झाल्यानंतर अशा नळांमधून पाणी सतत वाहत राहते. परिणामी वापराविना मोठ्या प्रमाणावर पाणी वाया जाते.
ही नासाडी रोखण्यासाठी संबंधित नळजोडणीधारकांना नळांवर तोट्या बसविण्याच्या सूचना दिल्या जाणार आहेत. नळाला तोटी बसविल्यास गरजेनुसार पाण्याचा प्रवाह बंद करता येतो आणि अनावश्यक पाणीवापर टाळता येतो.
प्रशासनाच्या सूचनांकडे दुर्लक्ष करून पाण्याचा अपव्यय करणाऱ्या कनेक्शनधारकांवर दंडात्मक कारवाई करण्यात येणार आहे. याबाबत महापालिका आयुक्त यशवंत डांगे यांनी पाणीपुरवठा विभागाच्या कर्मचाऱ्यांना स्पष्ट निर्देश दिले आहेत.
अनधिकृत नळजोडण्यांवरही महापालिकेची नजर
पाणीगळती रोखण्यासोबतच शहरातील अनधिकृत नळजोडण्यांचा शोध घेण्याचे कामही प्रशासनाकडून केले जाणार आहे. महापालिकेची अधिकृत परवानगी न घेता पाणीपुरवठा वाहिन्यांना जोडणी केल्यास वितरण व्यवस्थेवर अतिरिक्त ताण निर्माण होऊ शकतो.
अशा जोडण्यांमुळे पाणीवापराचे नियोजन बिघडण्याबरोबरच काही भागांमध्ये अनधिकृत पाणीवापर वाढण्याची शक्यता असते. त्यामुळे पाणीपुरवठा विभागाला शहरातील अनधिकृत नळजोडण्यांची तपासणी करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
तपासणीदरम्यान अनधिकृत जोडण्या आढळल्यास संबंधितांवर नियमानुसार कारवाई करण्यात येणार आहे. त्याचबरोबर अधिकृत नळजोडणी असतानाही पाण्याचा अपव्यय करणाऱ्यांविरुद्ध दंडात्मक उपाययोजना राबविण्यात येणार आहेत.
आयुक्त यशवंत डांगे यांचे कर्मचाऱ्यांना स्पष्ट निर्देश
अहिल्यानगर महापालिकेचे आयुक्त यशवंत डांगे यांनी पाणीपुरवठा विभागातील अधिकारी आणि कर्मचाऱ्यांना पाण्याच्या नासाडीविरुद्ध प्रभावी कारवाई करण्याचे निर्देश दिले आहेत.
शहरातील मुख्य आणि वितरण जलवाहिन्यांमधील गळती तातडीने दुरुस्त करणे, नळांना तोट्या नसलेल्या कनेक्शनधारकांना आवश्यक सूचना देणे, अनधिकृत नळजोडण्या शोधणे आणि पाण्याचा अपव्यय करणाऱ्यांवर कारवाई करणे या बाबींना प्राधान्य देण्यात आले आहे.
दुष्काळी परिस्थितीत पाण्याच्या उपलब्धतेवर मर्यादा येऊ शकतात. त्यामुळे उपलब्ध जलसाठ्याचा योग्य वापर होण्यासाठी पाणीपुरवठा विभागाने अधिक दक्षतेने काम करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
नगरसेवकांच्या बैठकीत पाण्याच्या वापराबाबत पुढील निर्णय
शहरातील पाणीटंचाई आणि पाण्याचा अपव्यय रोखण्यासाठी प्रस्तावित उपाययोजनांवर चर्चा करण्यासाठी महापालिका प्रशासनाकडून लवकरच नगरसेवकांची बैठक आयोजित करण्यात येणार आहे.
या बैठकीत वाहनांच्या वॉशिंग सेंटरमध्ये पिण्याच्या पाण्याच्या वापरावरील निर्बंध, खासगी आणि व्यावसायिक बांधकामांसाठी पाण्याचा वापर, नळांना तोट्या बसविण्याची अंमलबजावणी आणि नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवरील दंडात्मक कारवाई याबाबत चर्चा होण्याची शक्यता आहे.
तसेच शहरातील पाणीपुरवठा व्यवस्थेतील गळती रोखण्यासाठी सुरू करण्यात आलेल्या विशेष मोहिमेचा आढावाही घेतला जाणार आहे. महापालिकेच्या पाणीपुरवठा विभागाची पथके सध्या जलवाहिन्यांमधील गळती शोधून ती दुरुस्त करण्याच्या कामासाठी तैनात करण्यात आली आहेत.
